„BIAŁE CERTYFIKATY” – CZY POLSKA OSIĄGNIE CELE UNIJNE?

„BIAŁE CERTYFIKATY” – CZY POLSKA OSIĄGNIE CELE UNIJNE?

W dniu 29 grudnia 2015 roku, podczas siódmego posiedzenia, Sejm VIII Kadencji po rozpatrzeniu poprawek Senatu przyjął ustawę o zmianie ustawy o efektywności energetycznej (ustawa nowelizująca).

Ustawa nowelizująca została podpisana przez Prezydenta w dniu 30 grudnia 2015 roku i weszła w życie z dniem 31 grudnia 2015 roku (Dz.U z 2015 roku, poz. 2359).

Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 roku o efektywności energetycznej (ustawa o efektywności energetycznej, Dz. U. z 2015 roku, poz. 2167) miała obowiązywać do dnia 31 grudnia 2016 roku, za wyjątkiem niektórych przepisów, które miały obowiązywać odpowiednio do dnia 31 grudnia 2015 roku (art. 16, art. 18-21 i art. 24,), do dnia 31 marca 2016 roku (art. 12-15, art. 23 ust. 3-6, art. 26 i art. 27) oraz do dnia 1 kwietnia 2016 roku (przepisy dot. uprawnień Prezesa URE w zakresie ogłaszania, organizacji oraz przeprowadzania przetargów i rozliczania tzw. „białych” certyfikatów).

Ustawa o efektywności energetycznej miała na celu wdrożenie regulacji Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 kwietnia 2006 roku w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych (dyrektywa 2006/32/WE), która straciła moc z dniem 5 czerwca 2014 roku na podstawie art. 27 ust. 1 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2012 roku w sprawie efektywności energetycznej (dyrektywa 2012/27/UE).

Zgodnie z art. 28 dyrektywy 2012/27/UE, Państwa członkowskie zostały zobowiązane do wprowadzenia w życie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych do wykonania niniejszej dyrektywy do dnia 5 czerwca 2014 roku. W dniu 22 października 2015 roku Komisja Europejska wezwała 11 państw członkowskich, w tym Polskę, do zapewnienia pełnej transpozycji dyrektywy 2012/27/UE.

Ustawa nowelizująca nie stanowi aktu, który ma na celu pełne wdrożenie dyrektywy 2012/27/UE. Nowelizacja ma na celu jedynie zapewnienie Prezesowi URE możliwość dokończenia postępowań przetargowych ogłoszonych w roku 2016 i wydania świadectw efektywności energetycznej również na początku 2017 roku. Zatem głównym celem ustawy nowelizującej jest przesunięcie terminu, do którego ma obowiązywać ustawa o efektywności energetycznej, z dnia 31 grudnia 2016 roku na dzień 31 grudnia 2017 roku, z odpowiednim dostosowaniem terminów, które zostały określone w art. 48 pkt 1 do 3 (odpowiednio o 1 rok do dotychczasowych terminów).

Dodatkowo zgodnie z art. 3 ustawy nowelizującej ustalono poziom obowiązku w zakresie umorzenia świadectw efektywności energetycznej lub uiszczenia opłaty zastępczej (w wysokości 1,5%), albowiem wskaźnik ten został na podstawie poprzedniego brzmienia art. 48 określony wyłącznie na lata 2013, 2014 i 2015.

Podczas posiedzenia Sejmu, które odbyło się w dniu 21 grudnia 2015 roku (drugiego czytanie) do projektu ustawy nowelizującej (druk 120 i 125) wprowadzone zostały poprawki mające na celu rozszerzenie określonego w ustawie o efektywności energetycznej katalogu podmiotów zobowiązanych do uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi URE świadectwa efektywności energetycznej albo uiszczenia opłaty zastępczej – o odbiorców końcowych przyłączonych do sieci na terytorium kraju, którzy dokonują zakupu gazu ziemnego od podmiotów zagranicznych z punktem dostawy na granicy (poprawki zostały przyjęte przez Sejm w dniu 22 grudnia 2015 roku po wysłuchaniu dodatkowego sprawozdania Komisji do Spraw Energii i Skarbu Państwa, druk 125-A).

Jednakże Senat na posiedzeniu w dniu 24 grudnia 2015 roku, po rozpatrzeniu uchwalonej przez Sejm w dniu 22 grudnia 2015 roku ustawy nowelizującej, wprowadził do jej tekstu poprawkę polegającą na usunięciu zaproponowanych przez posłów zapisów, które miały na celu poszerzenie kręgu podmiotów zobowiązanych do uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi URE świadectwa efektywności energetycznej albo uiszczenia opłaty zastępczej.

Dokonując skreślenia wprowadzonych do ustawy nowelizującej zapisów, Senat miał na uwadze wątpliwości co do zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego – sformułowaną w art. 2 Konstytucji – przyjętego w ustawie okresu vacatio legis (art. 4 projektowanej ustawy nowelizującej wskazywał dzień 31 grudnia 2015 roku jako dzień jej wejścia w życie).

Przez vacatio legis rozumie się bowiem określony w przepisach prawa okres między publikacją aktu prawnego a jego wejściem w życie. Celem vacatio legis jest umożliwienie wszystkim zainteresowanym podmiotom zapoznanie się z nowymi przepisami i przygotowanie do ewentualnych zmian, jakie mogą wynikać z ich wejścia w życie.

Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa, wynikająca z art. 2 Konstytucji, nakłada na ustawodawcę obowiązek zachowania odpowiedniego okresu dostosowawczego przy wprowadzaniu nowych regulacji prawnych, tak aby adresaci mogli dostosować się do nowej sytuacji prawnej (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 7 lutego 2001 r., sygn. K 27/00, OTK ZU nr 2/2001, poz. 29, z 16 czerwca 2003 r., sygn. K 52/02, OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 54).

Co do zasady akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy (art. 4 ust. 1 Ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych; Dz.U. z 2015 roku, poz. 1484).

W uzasadnionych przypadkach akty normatywne, mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż czternaście dni, a jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym (art. 4 ust. 2 art. 4 Ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. z 2015 roku, poz. 1484).

Słusznie Senat zauważył, że biorąc pod uwagę przebieg prac nad ustawą nowelizującą (poselski projekt ustawy nowelizującej wpłynął do Sejmu w dniu 14 grudnia 2015 roku, w dniu 29 grudnia 2015 roku Sejm po rozpatrzeniu poprawek Senatu przyjął tekst ustawy, zaś ustawa zgodnie z art. 4 miała wejść w życie z dniem 31 grudnia 2015 roku), przyjęcie proponowanej przez Sejm ustawy nowelizującej z dodatkowymi zapisami, może skutkować naruszeniem nakazu zachowania odpowiedniego vacatio legis, co tym samym uniemożliwi podmiotom zobowiązanym zapoznanie się z nowymi przepisami i przygotowanie do ewentualnych zmian, jakie mogą wynikać z ich wejścia w życie.

Ostatecznie jednak skrócenie w omawianym przypadku okresu vacatio legis uchwalonej przez Sejm ustawy nowelizującej, po uwzględnieniu poprawek Senatu, a wręcz jego brak (ustawa nowelizująca zgodnie z jej art. 4 weszła w życie w dniu 31 grudnia 2015 roku, który jest jednocześnie dniem publikacji ustawy w Dzienniku Ustaw), nie stanowi naruszenia zasady poprawnej legislacji.

Celem ustawy nowelizującej jest wyłącznie zapewnienie funkcjonowania wsparcia inwestycji „proefektywnościowych” w roku 2016 m.in. poprzez zapewnienie Prezesowi URE możliwości dokończenia postępowań przetargowych ogłoszonych w roku 2016 i wydania świadectw efektywności energetycznej także na początku 2017 roku, zaś zbliżający się upływ terminów obowiązywania ustawy o efektywności energetycznej miał znaczący wpływ na skrócenie vacatio legis. Zgodnie bowiem z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2014 roku choć z Konstytucji wynika obowiązek ustawodawcy, aby określał odpowiedni czas „spoczynku ustawy”, który służy m.in. zapoznaniu się adresatów norm z nowymi rozwiązaniami prawnymi, to jednak w pewnych okolicznościach dopuszczalne jest odstąpienie od ogólnej zasady przewidzianej w ustawie o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (sygn. akt P 29/13).

Można zatem uznać, że w w przypadku komentowanej ustawy nowelizującej zaszły powyższe okoliczności.

Jednocześnie warto wskazać, że analogicznie na gruncie ustawy nowelizującej ustawę o odnawialnych źródłach energii, o której  mowa we wcześniejszym artykule na naszym blogu mec. Agnieszki Grzywacz pt. „Poczekamy na uruchomienie nowego systemu wsparcia” również doszło do skrócenia vacatio legis (poselski projekt ustawy nowelizującej wpłynął do Sejmu w dniu 16 grudnia 2015 roku, w dniu 29 grudnia 2015 roku Sejm po rozpatrzeniu poprawek Senatu przyjął tekst ustawy nowelizującej, która została opublikowana w Dzienniku Ustaw w dniu 31 grudnia 2015 roku i z tym dniem weszła w życie). Skrócenie vacatio legis w tym przypadku miało na celu skuteczne odroczenie o sześć miesięcy wejście w życie przepisów rozdziału 4 ustawy o odnawialnych źródłach energii, w celu zapewnienia odpowiedniego czasu legislatorowi na dokonanie potrzebnych zmian w ustawie o OZE oraz przeprowadzenia dodatkowej oceny skutków regulacji.