II. WEJŚCIE W ŻYCIE USTAWY O OZE A OBECNA SYTUACJA NA RYNKU

II. WEJŚCIE W ŻYCIE USTAWY O OZE A OBECNA SYTUACJA NA RYNKU

Prawo stanowi obecnie jeden z głównych aspektów warunkujących podejmowanie i kontynuowanie działań inwestycyjnych w branży energetycznej, która w znacznej mierze opiera się regułom panującym na wolnym rynku. W szczególności branża OZE, zdeterminowana przez istniejące technologie, zamknięty katalog źródeł zysku oraz, przede wszystkim, nieprzewidywalność napędzających sztandarowe instalacje OZE sił przyrody.  Dlatego też tak istotne znaczenie ma ustalenie, jakie przepisy, w jakim zakresie i w jakim czasie będą wpływać na podjęte lub dopiero planowane na tym polu przedsięwzięcia.

Zasadniczo zapowiadana ustawa o odnawialnych źródłach energii (ustawa o OZE) ma wejść w życie po upływie 30 dni od dnia jej ogłoszenia (art. 209 projektu ustawy). Wyjątkowo z dniem 1 stycznia 2016 roku wejdzie w życie przeważająca część przepisów rozdziału 4 ustawy, stanowiącego trzon regulacji, a dotyczącego obowiązkowego zakupu energii elektrycznej z OZE przez sprzedawców zobowiązanych, zasad wydawania świadectw pochodzenia oraz obowiązku ich umarzania i zasad przeprowadzania aukcji.  Z dniem 1 kwietnia 2015 roku mają wejść w życie znajdujące się w rozdziale 4 ustawy o OZE przepisy art. 75 i 76 stanowiące o procedurze oceny formalnej wytwórców przeprowadzanej na potrzeby dopuszczenia ich do udziału w aukcji  oraz art. 78 ust. 7 – 11 dotyczące kompetencji PURE  w zakresie ustalania regulaminu aukcji i treści tego regulaminu (zatem wnioski w tej kwestii – w zakresie instalacji nowo powstałych – będzie można składać już od 1 kwietnia 2015 roku, pierwsza aukcja odbędzie się zaś w terminie do 31 marca 2016 roku). Przepisy dotyczące OREO S.A. zaczną obowiązywać zaś od października 2015 roku.

Dopiero z dniem 1 stycznia 2016 roku w życie wejdzie także art. 169 ustawy o OZE zmieniający ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 127 a dotyczący zasad zaliczania energii elektrycznej wytworzonej z biomasy na poczet krajowego celu w zakresie udziału energii z OZE  w końcowym zużyciu energii brutto oraz art. 170 w zakresie, w jakim zmienia przepisy zawarte w ustawie Prawo energetyczne dotyczące obowiązku pozyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia energii elektrycznej z kogeneracji lub uiszczenia opłaty zastępczej, zasady umarzania świadectw pochodzenia z kogeneracji i wynikających z nich praw majątkowych oraz w zakresie, w jakim przepis ten uchyla znajdujące się w ustawie Prawo energetyczne przepisy dotyczące: 1) wydawania świadectw pochodzenia energii elektrycznej z OZE i biogazu rolniczego – art. 9 a, 9 e, 9 m, 9 o – 9 s ustawy Prawo energetyczne, 2) niektórych kompetencji Prezesa URE – art. 23 ust. 2 i art. 28 ust. 2 ustawy Prawo energetyczne, 3) obowiązkowego zakupu energii elektrycznej z mikroinstalacji przez tzw. sprzedawców z urzędu – art. 9 v i 9 x ustawy Prawo energetyczne. Oznacza to, że do 31 grudnia 2015 roku świadectwa pochodzenia oraz obowiązkowy zakup energii  elektrycznej z mikroinstalacji będą odbywać się na dotychczasowych zasadach i na podstawie dotychczasowych przepisów, w ich „starym” brzmieniu (w stosunku do energii elektrycznej wytworzonej do dnia 31 grudnia 2015 roku). Jednak przepisy regulujące obowiązek uzyskania i umorzenia świadectwa pochodzenia energii elektrycznej z OZE i świadectwa pochodzenia biogazu rolniczego lub uiszczenia opłaty zastępczej przewidziane w art. 9 a ustawy Prawo energetyczne w brzmieniu nadanym ustawą o OZE będą stosowane jedynie do dnia 30 czerwca 2019 roku (art. 178 projektu).

Średnia cena sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym w poprzednim kwartale zostanie ogłoszona przez Prezesa URE najpóźniej do dnia 29 czerwca 2016 roku (przy założeniach projektu w jego obecnym brzmieniu – art. 184 w związku z art. 209 projektu).

Jeśli zaś chodzi o udzielone na podstawie dotychczasowych przepisów koncesje na wytwarzanie energii elektrycznej w mikroinstalacji oraz toczące się postępowania administracyjne w przedmiocie ich udzielenia, to ustawa przewiduje, że udzielone dotychczas koncesje na wytwarzanie energii elektrycznej w mikroinstalacji wygasną wraz z dniem wejścia w życie ustawy o OZE, zaś postępowania w przedmiocie udzielenia tych koncesji wszczęte i niezakończone do dnia wejścia w życie ustawy zostaną umorzone. Koncesje udzielone na wytwarzanie energii elektrycznej w małej instalacji zostaną zaś z urzędu wpisane do rejestru wytwórców energii w małej instalacji, o którym mowa w art. 7 ustawy o OZE. Czynność taka zostanie potwierdzona odpowiednim zaświadczeniem. Do chwili jego doręczenia wytwórca może nadal posługiwać się dotychczasową koncesją. W przypadku koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej wyłącznie z biopłynów wytwórcy będą musieli w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy o OZE  złożyć wniosek o wpis do rejestru wytwórców biopłynów, o którym mowa w art. 34 ust. 1 ustawy o OZE, zaś niezłożenie wniosku w tym terminie będzie skutkowało wygaśnięciem koncesji.

Jeśli wytwórca energii elektrycznej z małej instalacji OZE złożył przed dniem wejścia w życie ustawy wniosek o udzielenie koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej w OZE, to taki wniosek stanie się wraz z wejściem ustawy w życie wnioskiem o wpis do rejestru wytwórców energii w małej instalacji lub odpowiednio rejestru wytwórców biopłynów. Jeśli wniosek ten dotyczył mikroinstalacji, postępowanie administracyjne zostanie umorzone. Wytwórcy wpisani do rejestru na podstawie przepisów dotychczasowych zostaną automatycznie wpisani do nowych rejestrów, z wyjątkiem wytwórców w mikroinstalacji, którzy nie będą objęci obowiązkiem wpisu.

Projekt wprowadza także okresy przejściowe dla przepisów wykonawczych wydanych w oparciu o uchylane przepisy ustawy Prawo energetyczne regulujące system wsparcia. Dotychczasowe rozporządzenia będą obowiązywały do dnia wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych wydanych na podstawie ustawy o OZE oraz na podstawie zmienionych tą ustawą przepisów ustawy Prawo energetyczne. I tak Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 18 października 2012 roku w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej, zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii oraz obowiązku potwierdzania danych dotyczących ilości energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnym źródle energii oraz Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 24 sierpnia 2011 roku w sprawie szczegółowego zakresu obowiązku potwierdzania danych dotyczących wytwarzanego biogazu rolniczego wprowadzonego do sieci dystrybucyjnej gazowej będą obowiązywały do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 60 – 62 ustawy o OZE.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 10 grudnia 2014 roku w sprawie sposobu obliczania danych podanych we wniosku o wydanie świadectwa pochodzenia z kogeneracji oraz szczegółowego zakresu obowiązku potwierdzania danych dotyczących ilości energii elektrycznej wytworzonej w wysokosprawnej kogeneracji będzie również obowiązywać do dnia wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 9 a ust. 19 ustawy Prawo energetyczne w brzmieniu nadanym ustawą o OZE. Nowe rozporządzenia w powyższym zakresie powinny jednak obowiązywać najpóźniej od 1 stycznia 2018 roku (art. 194 pkt 1 i 2 projektu ustawy o OZE). Dodatkowo Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 25 marca 2014 roku w sprawie warunków i trybu wydawania certyfikatów oraz akredytowania organizatorów szkoleń w zakresie odnawialnych źródeł energii oraz Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 20 marca 2014 roku w sprawie wysokości opłat za przeprowadzenie egzaminu, wydanie i przedłużenie ważności certyfikatu oraz udzielanie akredytacji w zakresie odnawialnych źródeł energii będą obowiązywały do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 144 oraz 149 ustawy o OZE. Nowe rozporządzenia w powyższym zakresie powinny jednak obowiązywać najpóźniej po upływie osiemnastu miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy o OZE (art. 194 pkt 3 projektu ustawy o OZE).

Na zakończenie warto wspomnieć o skutkach wejścia w życie ustawy o OZE na zawarte już umowy o przyłączenie instalacji OZE do sieci. Wejście w życie ustawy nie będzie miało wpływu na umowy już zawarte i wykonane. Jeżeli jednak zawarta już umowa o przyłączenie nie zostanie zrealizowana przed dniem wejścia w życie ustawy, konieczne będzie jej dostosowanie do nowych wymagań w terminie sześciu miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Niedochowanie sześciomiesięcznego terminu będzie uprawniało OSD (Operator Systemu Dystrybucyjnego) do wypowiedzenia umowy z jego upływem. Jeśli zaś termin ten zostanie zachowany, to dostarczenie po raz pierwszy wytworzonej w instalacji OZE objętej umową o przyłączenie energii elektrycznej do sieci będzie musiało nastąpić w okresie 48 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy o OZE (okres ten wynosi siedemdziesiąt dwa miesiące dla morskich farm wiatrowych). Jeśli w zawartych umowach okresy te są dłuższe, wytwórcy będą mieli obowiązek zaktualizowania harmonogramu przyłączenia w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Jeśli tego nie uczynią, OSD będzie zwolniony z obowiązku dostosowania harmonogramu przyłączenia do nowych przepisów ustawy Prawo energetyczne zmienionych ustawą o OZE.

Ustawa nic jednak nie wspomina o funkcjonujących w chwili obecnej, w przeważającej mierze wieloletnich, kontraktach na sprzedaż energii elektrycznej łączących wytwórców energii elektrycznej z OZE i tzw. „sprzedawców z urzędu” (sprzedawcy zobowiązani w ustawie o OZE). Art. 40 ustawy o OZE traktujący o sprzedawcach zobowiązanych, zawarty w jej rozdziale 4, nie został przez ustawodawcę „wyjątkowo” potraktowany i wejdzie w życie dopiero 1 stycznia 2016 roku, zaś pierwszych sprzedawców zobowiązanych Prezes URE wyznaczy do 15 października 2016 roku, na rok 2017. Do tego czasu, zgodnie z art. 192 projektu ustawy o OZE, obowiązek zakupu energii elektrycznej z OZE, na zasadach wskazanych w ustawie, będzie obciążał funkcjonujących obecnie sprzedawców z urzędu.

Na kanwie obecnej regulacji ustawy Prawo energetyczne sprzedawcy z urzędu są również zobowiązani do zakupu całej energii elektrycznej z OZE wytworzonej w instalacjach przyłączonych do sieci OSD właściwego dla danego sprzedawcy z urzędu. Zasadniczo po zmianie przepisów zakres tego obowiązku nie ulegnie zmianie, istnieje jednak możliwość, że zmienią się podmioty zobowiązane (choć z uwagi na przesłanki warunkujące wyznaczanie sprzedawców zobowiązanych – największy wolumen sprzedaży na obszarze poszczególnych OSD – ruch na tym polu nie będzie znaczny).

Projekt milczy na temat istniejących przed wejściem w życie kontraktów na sprzedaż energii elektrycznej i bezpośrednio w te kontrakty nie ingeruje, nie ulega jednak wątpliwości, że wejście w życie regulacji, w szczególności uruchomienie systemu aukcyjnego, wpłynie znacząco na otoczenie rynkowe takich umów.

Skoro obowiązek ten do 2017 roku spoczywać będzie na tych samych podmiotach, co poprzednio, zmiana regulacji w tym zakresie póki co nie daje podstaw do renegocjacji istniejących kontraktów (może poza instalacjami o mocy do 3 kW oraz o mocy od 3 kW do 10 kW, dla których wprowadzono stałe ceny jednostkowe).

Wejście w życie ustawy o OZE, przede wszystkim zaś uruchomienie systemu aukcyjnego i konieczność zawierania umów z nowymi wytwórcami, którzy wygrają aukcję przez sprzedawców zobowiązanych może spowodować znaczne wahania cen energii elektrycznej. Przy wytwórcach w źródłach o mocy mniejszej niż 500 kW sprzedawcy zobowiązani będą także musieli ponosić koszty bilansowania handlowego. Dodatkowo tylko straty powstałe z powodu zakupu energii elektrycznej w ramach nowego systemu aukcyjnego – o czym w kolejnych wpisach – będą pokrywane jako tzw. ujemne saldo z opłaty OZE, zatem wiążące w chwili obecnej kontrakty staną się wyjątkowo uciążliwe dla sprzedawców zobowiązanych. Po stronie wytwórców w źródłach o mocy do 500 kW pozostaną zaś umowy na bilansowanie handlowe, których w ramach systemu aukcyjnego nie musieliby zawierać…

Należy się zatem spodziewać dążenia do renegocjacji lub nawet rozwiązania dotychczasowych umów z powołaniem się na nadzwyczajną zmianę stosunków. Możliwość taką daje art. 357 [1] Kodeksu Cywilnego, zgodnie z którym „jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy”.

W kolejnym wpisie przedstawię warunki uczestnictwa w systemie aukcyjnym.

Autorem wpisu jest Agnieszka Grzywacz.